BİYOLOJİK SAVAŞ VE KORUNMA

Biyolojik savaş; insan, evcil hayvan ve faydalanılan bitkilerde ölüm veya zarar meydana getirmek, malzemeyi hasara uğratmak amacıyla mikroorganizmaların veya bunların toksinlerinin (zehirlerinin) kasten kullanılmasıdır.
Bakteriler, Riketsialar, Virüsler, Funguslar, Protozoalar gibi mikroorganizmalar biyolojik savaş maddesi (ajanı) olarak kullanılabilir.

BİYOLOJİK SAVAŞ MADDELERİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ

Biyolojik savaş maddelerinin belli başlı özellikleri şunlardır:

1- Üretimleri kolay ve ucuzdur.
2- Depolama şartlarına ve dış şartlara dayanıklılıkları fazladır.
3- Enfeksiyon yetenekleri fazla olup,salgın yapabilmektedir.
4- Hastalık yapmaktadır.
5- Vücuda çeşitli yollardan girer.
6- Kuluçka devreleri genellikle kısadır.
7- Teşhis ve tedavileri güç olup, çok zaman almaktadır.
8- Öldürücüdür.
 

BİYOLOJİK SAVAŞ MADDELERİNİN VÜCUDA GİRİŞ YOLLARI

1- Solunum Sistemi,
2- Sindirim Sistemi,
3- Deri,
4- Tenasül Organları,
5- Göz Konjiviktaları ile

Biyolojik ajanın vücuda giriş yollarına göre tehlike oranı artar. Örneğin; ŞARBON hastalığı mikrobu deri yolu ile alınırsa ölüm oranı %5-20 civarında iken, solunum yolu ile alındığında ölüm oranı %99'a kadar çıkar. Yine VEBA deri yolu ile bulaştığında ölüm oranı %20-30 iken, solunum yolu ile alındığında ölüm oranı %95'e kadar çıkar.Tüberküloz basilleri solunum yolu ile akciğerlere girince hastalık VEREM olur. Aynı basiller sindirim yolu ile alınırsa bağırsakta bağırsak hastalığı olur. TİFO mikrobu yaralardan geçerse az, sindirim yolu ile alınırsa çok tehlikeli olur.

BİYOLOJİK SAVAŞA KARŞI SAVUNMA

Biyolojik silahlara karşı savunma tedbirlerinden sorumlu makam Sağlık Bakanlığıdır. Ancak, diğer Bakanlık ve ilgili kuruluşlar da kendi hizmetleri ile ilgili savunma tedbirleri konusunda gerekli önlemleri almak durumundadırlar. Örneğin; bitki ve hayvanlarda ortaya çıkacak hastalıklara karşı tedbirler Tarım ve Köy işleri Bakanlığınca, Biyolojik Ajan ile kirlenmiş sahaların temizlenmesi Çevre Bakanlığı, İtfaiye ve Sivil Savunma vb. kuruluşlarca yapılmaktadır. Biyolojik silahların kullanımını önleyecek veya kullanıldıklarında bunları etkisiz hale getirebilecek hiç bir kesin önlem pratik olarak yoktur, yakın gelecekte de olmayacaktır. Bu tür silahların üretilmesi, depolanması ve kullanılması oldukça ucuz, ancak bunlardan korunma, tedavi yöntemleri ise oldukça pahalı ve zordur. Etkili bir savunma için iyi eğitilmiş personele, çok etkili haber alma birimlerine, kaliteli ve etkili koruyucu malzeme, tespit ve teşhis araç ve gereçlerine, çok çabuk ve etkili bir şekilde organize olan Sağlık, Sivil Savunma ve İtfaiye teşkilatlarına gerek bulunmaktadır.

BİYOLOJİK SAVAŞ MADDELERİNDEN KORUNMA TEDBİRLERİ

1- Genel Tedbirler

a) Sağlık, İtfaiye, Sivil Savunma ve diğer ilgili personel ve halk,biyolojik savaş hakkında bilgilendirilmelidir.
     b)  Bunlara hijyen kural ve esasları öğretilmelidir.
     c) Bütün yurtta aşı, serum, ilaç, hastane, doktor ve sağlık personeli yeterliliği sağlanmalıdır.
     d) Planlanan aşılar zamanında yapılmalı ve gerekli sıhhi tedbirler  alınmalıdır.
     e)  Biyolojik savaş maddelerine karşı koruyuculuk sağlayan malzemeler (maske, koruyucu elbise, kitler) temin edilmeli ve kullanılması öğretilmelidir.
     f)  Şahsi ve çevresel temizliğe dikkat edilmelidir.
     g)  Su ve besin maddeleri temiz olarak kapalı kaplarda bulundurulmalı ve gerektiğinde kaynatılmalıdır.
     h)  Hastalıklar, ilgili yerlere derhal haber verilmelidir.
     I)  Yetkililerin emir ve talimatlarına uyulmalıdır.

2- Bireysel Tedbirler      

     a) Varsa maske tak.
     b) Kirlenmiş sahadan en kısa sürede uzaklaş.
     c) Hiç bir şeye el sürme ve yere atılmış eşyaları alma.
     d) Elbiseni düğmele, eldivenlerini giy ve açık yerlerini kapat.(kesik ve yaralar, yara bantı ile kapatılmalıdır.)
     e) Yakınında sığınak varsa sığınağa gir.
     f) Yanındaki içecek ve yiyecekten başkasını yeme.
     g) İçecek ve yiyecekleri kaynat.
     h) Kullanılacak malzeme ve araçları sterilize et.
      ı) Vücudunu temiz tut.
      j) Hastalık halinde derhal doktora müracaat et.
      k) Şaşırma, heyecanlanma ve şayialara inanma.

3- Toplu Korunma
 

Toplu olarak korunma sığınaklar ile sağlanır. Sığınakların havalandırma tertibatlarının filtreli olması, giriş ve çıkışlarının iyi izole edilmesi gereklidir. Ayrıca sığınaklarda personele yetecek temizlik ve tedavi maddelerinin bulundurulması gereklidir.

4- Sığınaklarda Uyulması Gerekli Kurallar

      a) Sığınağa girenlerin temizliği yapılmalıdır.
      b) Kontrol ve muayeneden geçirilmeyen gıda maddeleri ile su sığınağa sokulmamalıdır.
      c) Yiyecek ve içeceklerin kapalı kutularda bulundurulması, yiyeceklerin pişirilmeden yenmemesi ve  suların kaynatılmadan içilmemesi gerekir.
      d) Çöp ve dışkıları naylon torbalara doldurulup ağızları bağlı tutulmalı ve dezenfekte edilmelidir.

BİYOLOJİK SAVAŞ MADDESİ İLE KİRLENEN PERSONEL VE EŞYANIN TEMİZLENMESİ

Biyolojik taarruzdan sonra temizlenmek için en basit ve en tesirli usul, su ve sabunla yıkanmak ve yıkamaktır.

1- Personelin Temizlenmesi

Biyolojik maddelere maruz kalan personel, sıcak sabunlu su ile yıkanarak temizlenir, varsa mikrop öldürücü sabunlar kullanılmalıdır.

2- Eşyaların Temizlenmesi

Kirlenen elbise ve çamaşır ile diğer eşyalar ilk fırsatta sabunlu veya deterjanlı su ile yıkanır ya da kaynatılarak temizlenir. Koruyucu maske, filtre elemanları çıkarılarak dış ve iç kısımları temiz bir bezle temizlenir, sonra ılık sabunlu suda yıkanır ve dezenfektan kimyasal eriyikler kullanılarak temizlenir

3- Yiyecek ve İçeceklerin Temizlenmesi

Biyolojik madde ile kirlenen yiyecek ve içeceğe çok fazla dikkat edilir. Yiyecek ve içecekler hastalık meydana getiren tabii kaynaklardır. Sağlık personeli tarafından yenmelerine ve içilmelerine müsaade edilmedikçe kullanılmaz. Ancak aşağıdaki temizleme işlemleri yapıldıktan sonra yenilebilir ve içilebilir.

a) Taze sebze ve meyvelerin kirli kısımları kesilerek atılır ve bol su ile     yıkanarak temizlenir.

b) Et ve buna benzer maddelerin 1-2cm. kalınlığında üst kısımları kesilip atılarak veya pişirilerek     temizlenir. Kuru yiyecek maddeleri için kaynatarak pişirme en iyi yoldur.

c) Ambalajlı yiyecek maddeleri ise; (Sağlam ve dayanıklı ambalajlar kirlenme ihtimalini azaltır) karton     ambalajlı yiyecek maddelerinde, ambalajın dış kısımları kireç kaymağı veya kimyasal bir madde ile     silinir.Kuruduktan sonra dış kısımları atılır ve kullanılacak hale getirilmiş olur.

d) Teneke ve cam veya plastik ambalajlı yiyecek maddeleri kutusu açılmadan evvel 15 dakika suda     kaynatılarak veya su ve sabunla yıkanarak veyahut mikrop öldürücüde dezenfekte edilerek     temizlenir. Kural olarak açıktaki bütün sular dökülmelidir. Ancak bu gibi sular kullanmak     mecburiyetinde kalınırsa su iyice kaynatılmalı  (en az 15 dakika ) ve içine su arıtma tabletleri     atılmalıdır. Kapalı kap ve su şişelerindeki su, dış yüzeyleri  temizlenmek suretiyle içilecek hale     getirilir. Çeşme ve akarsuların suları tıbbi kontrolden geçmeden içilmemeli ve kullanılmamalıdır.
 

4- Binaların Temizlenmesi

Özellikle ahşap binaların temizlenmesi güçtür. Binalar kireç kaymağı ile fırçalanarak veya süngerle, sıcak sabunlu su ile veya çamaşır sodası ile yıkanarak veyahut havalandırılarak temizlenir. Ayrıca binalar, biyolojik temizleyici madde kullanılarak da temizlenir.
 

5-Açık Yerlerin Temizlenmesi

Güneş ışığının bir çok mikroorganizmaları öldürücü etkisi olduğundan, genel olarak açıktaki gölgesiz yerleri temizleyebilir. Bununla beraber alçak ısılarda gölgeli bölgeler saatlerce tehlikeli olarak kalabilir. Geniş bölgelerin temizlenmesi mümkün değildir. Ancak, kirletildiğinden şüphe edilen önemli bölgeler, kimyasal temizleyiciler ve kostik soda eriyiği gibi temizleme maddeleri kullanılarak temizlenir.

ŞARBON VEYA DİĞER BİYOLOJİK MADDE TEHDİDİNDE NASIL DAVRANILMALIDIR

Boş veya toz maddeler içeren zarflar çeşitli kuruluşlara gönderilebilir. Bu öneriler böyle olaylarda yapılması gerekenleri içermektedir.

Panik yapmayın:

1. Antraks / Şarbon organizmaları deri, sindirim sistemi veya akciğerleri tutabilir. Hastalığın bulaşması için organizmanın zedelenmiş deriden geçmesi, yutulması veya aerosolize duman şeklinde solunması gereklidir. Hastalık antraks sporları ile temas sonrası uygun antibiyotiklerle erken tedavi ile önlenebilir. Antraks kişiden kişiye geçişle yayılmaz.

2. Gizli bir madde olarak antraksın etkili olabilmesi için çok küçük partiküller halinde aerosolize olması gereklidir. Bunun yapılması zordur ve büyük bir teknik beceri ve özel ekipmanları gerektirir. Eğer bu partiküller solunursa hayatı tehdit eden akciğer enfeksiyonu gerçekleşebilir, fakat acil tanı ve tedavi etkilidir.

AÇILMAMIŞ zarf veya "ANTRAKS" (ŞARBON) gibi bir saldırı mesajı içeren paket

1. Zarf veya paketi sallamayın veya içeriğini boşaltmayın.

2. Zarf veya paketi plastik bir torbaya koyun. İçeriğinin kırılmasını önleyin.

3. Zarfı yerinde bırakıp odayı terk edin. Kapısını kapayın ve bölgeye diğer insanların girişini önleyin

4. Elinizi sabun ve suyla yıkayın ve tozun yüzünüze bulaşmasını engelleyin.

Sonrasında:

-Evdeyseniz, olayı emniyet yetkililerine bildirin

-İşteyseniz, olayı emniyet yetkililerine ve binanızın güvenlik birimine veya amirinize bildirin

5. Mektup veya paketin fark edildiği anda odada veya bölgede bulunanların listesini çıkarın. Listeyi hem yerel sağlık yetkililerine hem de güvenlik güçlerine ilerideki inceleme ve bilgilendirme için bildirin.

Toz içeren zarf ve toz dış yüzeye saçıldıysa

1. Tozu temizlemeye çalışmayın. Saçılmış içeriklerin üzerini kıyafet, kağıt, çöp kabı gibi bir şeyle kapayın ve kabı kaldırmayın.

2. Sonrasında odayı terk edin, kapısını kapayın veya bölgeyi diğer insanların girişine kapayın.

3. Elinizi sabun ve suyla yıkayın ve tozun yüzünüze bulaşmasını engelleyin.

- Evdeyseniz, olayı emniyet yetkililerine bildirin

- İşteyseniz, olayı emniyet yetkililerine ve binanızın güvenlik birimine veya amirinize bildirin

4. Ağır kontamine (kirlenme) olmuş kıyafetlerinizi mümkün olduğu kadar kısa bir sürede çıkarın ve bir torbaya veya kapatılması mümkün bir kaba koyun. Bu kıyafet torbası doğru muamele edilmesi için acil müdahale ekiplerine/emniyet görevlilerine verilmelidir.

5. Mümkün olduğu kadar kısa sürede sabun ve suyla duş alın. Derinize çamaşır suyu veya diğer dezenfektanları uygulamayın.

6. Mümkünse odada ve çevredeki kişilerin özellikle de tozla teması olan kişilerin listesini çıkarın. Listeyi hem bölgesel sağlık yetkililerine uygun tıbbi bakımın yapılmasının sağlanması için hem de güvenlik güçlerine ileri bilgilendirme ve inceleme için verin.

Havalandırma Sistemi (Aerosolizasyon) ile odanın kontaminasyonu şüphesi

Örneğin havalandırma sisteminin kontaminasyonu (kirlenme) uyarısı veya genel alana biyolojik madde salındığı uyarısı halinde;

1. Bölgesel alan veya sahadaki havalandırma ünitelerini kapayın.

2. Sahayı hemen terk edin.

3. Sonrasında odayı terk edin, kapısını veya bölgeyi diğer insanların girişine kapayın.

Sonrasında:

- Evdeyseniz olayı emniyet yetkililerine bildirin

- İşteyseniz olayı emniyet yetkililerine ve binanızın güvenlik birimine veya amirinize bildirin

4. Eğer mümkünse binadaki havalandırma sistemini kapatın.

5. Mümkünse odada veya bölgede bulunanların listesini çıkarın. Listeyi hem bölgesel sağlık yetkililerine uygun tıbbi bakımın yapılmasının sağlanması için hem de güvenlik güçlerine ileri inceleme ve bilgilendirme için bildirin.

Şüpheli paket veya mektupların tanınması

Şüpheli paket veya mektupların bazı özellikleri şunlardır:
- Aşırı sayıda mektup
- El yazısı veya silikçe yazılmış adres
- Yanlış başlıklar
- Başlık var ama isim yok
- Genel kelimelerin hatalı yazılışları
- Gönderenin adresinin olmaması
- Aşırı ağırlık
- Orantısız veya gayri muntazam zarf
- Paket bandı veya ip gibi aşırı güvenlik malzemesi ile sarılmış olması
- Görsel şaşırtıcılar
- Gizli veya kişisel gibi uyarı notları
- Gönderenin adresindeki il ile uyumlu olmayan posta damgası
- Yağlı boyalar, renk değişimleri veya koku.